Voeten · Gezondheid
Pijn in hiel en enkel bij de eerste stappen: wat uw voeten u proberen te vertellen
Die eerste stappen na het opstaan voelen soms als lopen over een spijker. Pijn in de hiel of de enkel is een veelvoorkomend signaal, en meestal een uitnodiging om anders met uw voeten om te gaan. Dit artikel legt uit wat er vaak achter zit, wat u zelf kunt proberen en wanneer u beter even langs de huisarts gaat.
U kent het misschien: de wekker gaat, u zet uw voeten op de koude vloer en na twee stappen schiet er een scherpe steek door uw hiel. Of uw enkel voelt stijf en dik, alsof er een roestig scharnier in zit. Na een paar minuten lopen wordt het beter, en tegen de middag bent u het bijna vergeten. Tot de volgende ochtend.
Veel mensen schuiven dit weg onder ‘de leeftijd’ of ‘te lang gestaan’. Toch is dit een patroon waar voeten opvallend duidelijk over zijn. Als ze iets willen zeggen, doen ze dat vaak op dit moment: op het kantelpunt tussen rust en belasting.
Waarom juist de eerste stappen zo pijnlijk zijn
Tijdens de nacht ligt de voet meestal in een gestrekte houding, met de tenen naar beneden gericht. De peesplaat onder de voet en de achillespees worden dan een aantal uur niet uitgerekt. Zodra u opstaat, moeten ze ineens uw volle lichaamsgewicht dragen. Volgens veel deskundigen is dat een belangrijke reden waarom de eerste stappen het ergst voelen en waarom het gevoel na wat bewegen vaak afneemt.
Ook de enkel kent dit ochtendeffect. Gewrichten worden in rust stijver, en weefsel rond de enkel kan na een nacht wat vocht vasthouden. Die stijfheid trekt meestal weg als u een tijdje in beweging bent, maar dat wil niet zeggen dat er niets aan de hand is. Een pijn die elke ochtend terugkomt, is een terugkerend signaal en geen toeval.
Wat er onder uw hiel kan spelen
Bij pijn aan de onderkant van de hiel denken zorgverleners vaak als eerste aan irritatie van de peesplaat die van de hiel naar de voorvoet loopt. Mensen beschrijven het als een stekende of brandende plek, soms precies in het midden van de hiel, soms iets meer aan de binnenkant. Vaak is het ‘s ochtends het scherpst en na lang zitten ook weer.
Wat dit kan uitlokken, is bij iedereen een beetje anders. Veelgenoemde factoren zijn:
- veel staan of lopen op harde vloeren, bijvoorbeeld in een winkel, zorginstelling of fabriek;
- schoenen die weinig demping of steun bieden, of juist erg versleten zijn;
- plotseling meer sporten of wandelen dan het lichaam gewend was;
- extra gewicht dat de voeten dagelijks moeten dragen;
- strakke kuiten en een weinig soepele achillespees.
Pijn aan de achterkant van de hiel, vlak boven de hielbot, heeft soms een andere achtergrond: de achillespees kan geïrriteerd raken. Dat voelt vaak meer als een stijf, zeurend gevoel dan als een steek. Welke van de twee het bij u is, kan een huisarts of fysiotherapeut al met een paar eenvoudige handelingen beoordelen.
De enkel: meer dan alleen een scharnier
Een enkel doet ontzettend veel werk en krijgt weinig aandacht, tot hij protesteert. Een oude verzwikking die nooit helemaal goed is hersteld, kan het gewricht gevoeliger en minder stabiel maken. Dan voelt de enkel wankel op ongelijke ondergrond, of zwelt hij aan het einde van de dag op.
Ook de manier waarop u loopt speelt mee. Zakt de voet bij elke stap naar binnen, of rolt hij juist naar buiten, dan komt er meer druk op bepaalde pezen en banden. Veel mensen merken dat niet zelf, totdat iemand ze van achteren ziet lopen of tot de schoenen aan één kant sneller slijten.
Wat u zelf rustig kunt proberen
Dit is geen vervanging van medisch advies, maar veel mensen vinden baat bij een paar eenvoudige gewoonten. Uw eigen lichaam geeft meestal snel aan of iets bij u past.
Wek uw voeten voorzichtig
Beweeg uw enkels een minuutje rond voordat u uit bed stapt en rek uw voeten zacht op en neer. Sommigen leggen een handdoek rond de voorvoet en trekken die rustig naar zich toe. Het idee is simpel: laat de pezen wennen voordat ze uw gewicht moeten dragen.
Kijk kritisch naar uw schoenen
Loopt u thuis op blote voeten over een harde vloer? Veel mensen merken verschil met een stevige pantoffel of slipper met een iets verende zool. Controleer ook of uw dagelijkse schoenen nog goed aansluiten rond de hiel en voldoende steun geven.
Bouw activiteit rustig op
Wilt u weer gaan wandelen of sporten? Doe dat in kleine stappen. Een voet die langzaam went aan meer belasting, protesteert doorgaans minder dan een voet die in één weekend vijftien kilometer moet maken.
Rek de kuiten
Strakke kuiten trekken aan de hiel. Een paar rustige rekoefeningen per dag, zonder te forceren, kunnen helpen om de achterkant van het been soepeler te houden.
Als het niet alleen mechanisch lijkt
Niet elke voetpijn komt van pezen of gewrichten. Soms voelt het eerder branden, tintelen of prikken, of is een deel van de voet juist dof en gevoelloos. Dan kunnen ook de zenuwen een rol spelen. Wie daar meer over wil weten, kan ons hoofdartikel over omega-3 en de ondersteuning van zenuwen lezen, waarin een redactrice haar eigen zoektocht beschrijft. Het is geen wondermiddel en vervangt geen behandeling, maar het geeft een beeld van hoe sommige mensen naast hun medische begeleiding naar hun zenuwgezondheid kijken.
Wanneer u beter naar de huisarts gaat
Pijn die na enkele weken niet afneemt, verdient een gesprek met uw huisarts of fysiotherapeut. Maak zeker een afspraak als u een van deze signalen herkent:
- de pijn begon na een val, een verzwikking of een klap en u kunt amper op de voet steunen;
- de enkel of hiel is duidelijk dik, rood of warm;
- u heeft koorts, of de huid rond de pijnlijke plek ziet er ontstoken uit;
- u heeft last van gevoelloosheid, tintelingen of krachtverlies in de voet of het been;
- u heeft diabetes en merkt veranderingen in uw voeten, zoals wondjes die niet genezen.
Wacht in dat geval niet af. Een goede beoordeling is bijna altijd beter dan maanden zelf experimenteren.
Uw voeten dragen u dag in, dag uit door uw leven, meestal zonder te klagen. Als ze dan toch iets laten horen, is dat meestal een goed moment om te luisteren.